Danas je Mala Gospojina - praznik kojim počinje crkvena godina

Kratak snimak posvećen troparu Male Gospojine, koji je na YouTubeu objavio autor Bojan Kreća, svake godine uoči 21. septembra sa velikom radošću ponovo stiže do vernika. Snimak od jednog minuta do sada je pogledan više od 14.000 puta i skupio je gotovo 1.800 lajkova.

Koji se praznik danas slavi

Rođenje Presvete Bogorodice obeležava se 21. septembra po gregorijanskom, odnosno 8. septembra po julijanskom, po kome Srpska pravoslavna crkva računa praznike. Praznik je nepokretan i u crkvenom kalendaru obeležen je crvenim slovom.

Mala Gospojina spada među dvanaest velikih praznika Pravoslavne crkve. Pošto crkvena godina počinje 1. septembra po julijanskom kalendaru, Rođenje Presvete Bogorodice je prvi veliki praznik u novoj crkvenoj godini. U bogoslužbenom krugu zato se često naziva početkom praznika, a krug se zatvara Uspenjem Presvete Bogorodice.

Crkvena nova godina, poznata kao Indikt, po građanskom kalendaru pada 14. septembra. Nedelju dana posle Male Gospojine, 27. septembra, slavi se Krstovdan, Vozdviženje Časnog krsta, koji je takođe jedan od dvanaest velikih praznika.

Zašto „Mala“ Gospojina

Naziv ne govori o važnosti praznika. U narodu se Bogorodica naziva Gospojinom, a dva njena praznika razlikuju se po imenima. Velika Gospojina je Uspenje Presvete Bogorodice, koje se slavi 28. avgusta, a Mala Gospojina je praznik njenog rođenja.

Vreme između ta dva praznika u narodu se zove Međudnevica. Žene su u tim danima tradicionalno brale lekovite trave, poput hajdučke trave, kojima su lečile razne bolesti.

Predanje o Joakimu i Ani

Kanonske knjige Novog zaveta ne opisuju rođenje Presvete Bogorodice, pa je priča o njemu sačuvana u crkvenom predanju. Prema tom predanju, Marija je rođena u Nazaretu, od roditelja Joakima i Ane. Najstariji pisani izvor tog predanja je spis poznat kao Protojevanđelje Jakovljevo, iz 2. veka, koji Crkva ne ubraja u knjige Svetog pisma.

Joakim i Ana dugo su živeli u braku bez dece. Bili su zajedno gotovo pet decenija. U to vreme bezdetnost se smatrala velikom nesrećom, ali oni nisu prestajali da se mole. Prema predanju, Ani se javio anđeo i rekao joj da je njena molitva uslišena. Ana se zavetovala da će dete posvetiti Bogu.

Crkva praznik tumači kao nagoveštaj Hristovog dolaska, jer rođenjem Presvete Bogorodice počinju događaji koji vode ka ovaploćenju Sina Božjeg. Istu misao nosi i tropar praznika.

Tekst tropara

Tropar Rođenja Presvete Bogorodice, prema tekstu koji objavljuje portal Religija.rs, glasi:

„Tvoje rođenje, Bogorodice Djevo, objavi radost celoj vaseljeni, jer iz tebe zasija Sunce pravde, Hristos Bog naš, koji razrušivši praroditeljsku kletvu dade blagoslov, a uništivši smrt, darova nam život večni.“

Tropar se peva na večernjem i jutarnjem bogosluženju i na liturgiji, a mnogi vernici ga toga dana čitaju i kod kuće, kao kratku molitvu.

Praznik porodice i novih početaka

Zbog priče o Joakimu i Ani, Mala Gospojina se u srpskoj tradiciji posebno vezuje za žene, porodicu i rađanje. Presvetoj Bogorodici toga dana mole se naročito žene koje žele potomstvo, a roditelji za zdravlje dece.

U narodu je ostala i tradicija da Malom Gospojinom počinje period svadbi, a dan se smatra povoljnim za veridbe i sklapanje brakova. Mnoge srpske porodice slave Malu Gospojinu kao krsnu slavu. Oni koji je ne slave odlaze sa porodicom na sabore i vašare koji se održavaju oko crkava i manastira. Po običaju, izbegavaju se teški fizički i kućni poslovi.

Hramovi i dan posle praznika

U crkvama i manastirima posvećenim Rođenju Presvete Bogorodice, Mala Gospojina je hramovna slava, pa se služe liturgije, idu litije i spremaju trpeze ljubavi (agape). Jedan od najpoznatijih takvih hramova u regionu je Cetinjski manastir, čije je puno ime Manastir Rođenja Presvete Bogorodice.

Odmah sutradan, 22. septembra, Crkva slavi Svete pravedne Joakima i Anu, roditelje Bogorodice. I taj dan je u narodu posvećen porodici: veruje se da ga treba provesti sa roditeljima i u miru sa ukućanima.