Čudo Svetog arhangela Mihaila: zašto vernici veruju da ove noći spasava duše upokojenih

Uoči današnjeg praznika na YouTubeu je objavljen kratak snimak sa pozivom vernicima da se u ponoć pomole Svetom arhangelu Mihailu za duše svojih upokojenih. Snimak je objavio pravoslavni kanal „Osana vo višnjih!“, a u opisu je navedena molitva u kojoj se arhangel moli da „blagoslovenim krilom“ izvede duše pokojnih iz ognja i privede ih Božjem prestolu.

Snimak se nadovezuje na predanje koje se svake godine uoči 19. septembra širi po pravoslavnim sajtovima i društvenim mrežama. Prema tom predanju, arhangel Mihailo upravo na ovaj praznik izbavlja iz muka duše grešnih.

Koji se praznik danas slavi

Srpska pravoslavna crkva i vernici 19. septembra obeležavaju Čudo Svetog arhangela Mihaila u Honi. Po julijanskom kalendaru, po kome Crkva računa praznike, to je 6. septembar. Istog dana Crkva slavi i spomen Svetog mučenika Evdoksija, rimskog vojskovođe koji je stradao zbog hrišćanske vere u vreme cara Dioklecijana.

Ovaj praznik ne treba mešati sa Aranđelovdanom, Saborom Svetog arhangela Mihaila, koji se slavi 21. novembra i koji je jedna od najčešćih krsnih slava u Srbiji.

Predanje o čudu u Honi

Prema crkvenom predanju, u Frigiji, u Maloj Aziji, nedaleko od grada Jerapolja, apostoli Jovan Bogoslov i Filip prorekli su da će se na jednom mestu pojaviti izvor koji će posetiti arhangel Mihailo. Izvor se pojavio, a njegovoj vodi pripisivana su isceljenja.

Jedan neznabožac iz Laodikije imao je nemu kćerku. Arhangel mu se, prema predanju, javio u snu i uputio ga na izvor. Kada je devojka popila vodu, progovorila je. Otac se sa porodicom krstio i kraj izvora podigao hram posvećen arhangelu Mihailu.

Uz taj hram je kao mladić došao Arhip, koji je tu, prema žitiju, proveo sedamdeset godina u postu i molitvi. Kada su neznabošci odlučili da unište hram, skrenuli su prema njemu tok reke. Arhip se molio, a arhangel se, prema predanju, pojavio, udario u stenu i rasekao je, pa je voda otekla u pukotinu i hram je ostao pošteđen. Mesto je po tome dobilo ime Hone, što znači potapanje, odnosno mesto gde se voda gubi u zemlji, navodi portal Religija.rs.

Predanje o spasavanju duša

Uz ovaj praznik vezano je i jedno drugo, manje poznato predanje, koje se prenosi u pobožnoj literaturi. Sajt manastira Klisina objavljuje ga kao tekst pripisan patrijarhu Timoteju Aleksandrijskom, koji ga je, prema samom tekstu, sastavio na osnovu knjige pronađene u domu Svetog Prohora, učenika apostola Jovana.

Prema tom tekstu, arhangel Mihailo 6. septembra po starom kalendaru, dakle današnjeg dana po novom, prilazi ognjenom jezeru u kome se muče nepokajani grešnici. Tri puta spušta desno krilo u oganj i izvodi duše, koje zatim privodi Božjem prestolu. Tekst posebno naglašava da ovo zastupništvo pomaže onima koji su za života delili milostinju i činili dobra dela u ime svetih.

Portal Plus onlajn navodi da se veruje da arhangel tu milost čini u noći između 18. i 19. septembra i preporučuje molitvu u toj noći, uz pominjanje krštenih imena upokojenih srodnika, ali i živih bližnjih.

Molitva za upokojene

Molitva koju navodi autor snimka kratka je i namenjena upravo ovoj noći. Na mesto zagrade vernici izgovaraju krštena imena svojih pokojnih. Prema opisu snimka, ona glasi:

„Sveti arhangele Božji Mihaile, ako su moji rođaci (imena pokojnih) i srodnici po telu do Adamovog plemena u jezeru ognjenom, izvedi ih iz ognja večnog blagoslovenim krilom svojim i privedi ih prestolu Božjem, i umoli Gospoda našeg Isusa Hrista da im oprosti grehe. Amin.“

Molitva arhangelu Mihailu za zaštitu

Uz praznik se često objavljuje i duža molitva, poznata kao „kremaljska“. Prema predanju koje prenosi sajt Manastiri.rs, arhangel se 1906. javio jednom monahu Čudovog manastira u moskovskom Kremlju, koji je bio posvećen upravo čudu u Honi, i zapovedio da se molitva ispiše na tremu hrama. Uz nju se navodi obećanje: ko je čita svakog dana, tog dana neće ga dotaći ni đavo ni zao čovek, a ako se upokoji, pakao neće primiti njegovu dušu.

Ruski pravoslavni portal Azbuka vere ovu molitvu svrstava među apokrifne, odnosno one koje nisu deo zvaničnih crkvenih molitvenika. Kako navodi, istraživači su njene najstarije verzije pronašli u rukopisima iz sredine 16. veka, a veza sa Čudovim manastirom nije pouzdano potvrđena. Molitva se i pored toga vekovima čita u narodu.

U prevodu sa ruskog izvornika, molitva glasi:

„Gospode Bože veliki, Care bespočetni, pošalji arhangela Tvog Mihaila u pomoć slugama Tvojim (imena). Zaštiti nas, arhangele, od svih neprijatelja, vidljivih i nevidljivih.

O, Gospodnji veliki arhangele Mihaile! Satiratelju demona, zabrani svim neprijateljima koji se bore protiv mene, učini ih krotkim kao ovce, smiri njihova zlobna srca i satri ih kao prah pred licem vetra.

O, Gospodnji veliki arhangele Mihaile! Šestokrili prvi kneže i vojvodo nebeskih sila, heruvima i serafima, budi nam pomoćnik u svim nevoljama, žalostima i tugama, u pustinji i na moru tiho pristanište.

O, Gospodnji veliki arhangele Mihaile! Izbavi nas od svake đavolske obmane kada čuješ nas grešne kako Ti se molimo i prizivamo Tvoje sveto ime. Pohitaj nam u pomoć i pobedi sve koji nam se protive, silom Časnog i Životvornog Krsta Gospodnjeg, molitvama Presvete Bogorodice, molitvama svetih apostola, svetitelja Nikolaja Čudotvorca, Andreja Hrista radi jurodivog, svetog proroka Ilije i svih svetih velikomučenika, svetih mučenika Nikite i Evstatija, i svih prepodobnih otaca naših koji su od veka Bogu ugodili, i svih svetih nebeskih sila.

O, Gospodnji veliki arhangele Mihaile! Pomozi nama grešnima (imena) i izbavi nas od zemljotresa, potopa, ognja, mača i iznenadne smrti, od velikog zla, od lukavog neprijatelja, od bure, od zloga izbavi nas uvek, sada i uvek i u vekove vekova. Amin.

Sveti arhistratiže Božji Mihaile, munjevitim mačem svojim oteraj od mene lukavog duha koji me iskušava i muči. Amin.“

Molitva za upokojene u pravoslavlju

Molitva za pokojne jedan je od najstarijih običaja u Pravoslavnoj crkvi. Vernici se za upokojene mole na parastosima i zadušnicama, a njihova imena daju sveštenicima da ih pomenu na liturgiji. Predanje vezano za današnji praznik ovu praksu povezuje sa likom arhangela Mihaila, koga pravoslavna tradicija naziva arhistratigom, predvodnikom nebeske vojske.

Hramova posvećenih arhangelu Mihailu ima i u Srbiji i u regionu, a jedan od njih, u Đuraševićima kod Tivta, posvećen je upravo čudu u Honi. Sledeći veliki praznik posvećen arhangelu biće Aranđelovdan, 21. novembra.